Akten van indemniteit - RHC Rijnstreek en Lopikerwaard

Introductie
Halverwege de negentiende eeuw begon de overheid de woonplaatsen van haar inwoners zorgvuldig te monitoren – een belangrijke bron voor genealogen en historici. Onderzoek naar vestigingsplaatsen en verhuisbewegingen van personen vóór de grote volkstellingen en de invoering van het bevolkingsregister is daarentegen relatief ingewikkeld. Toch bestaan hier wel degelijk interessante bronnen voor, zoals kerkelijke attestaties en lidmatenregisters. Ook onderzoek in de akten van indemniteit kan de moeite lonen. Vanaf de 17^e eeuw was groeiende armoede op veel plaatsen aanleiding om de toelating van nieuwe inwoners te beperken. Aan mensen die zich in een nieuwe plaats vestigden, werd vaak gevraagd om een verklaring van het dorpsbestuur, het armbestuur of de diaconie in de plaats van herkomst. In deze akte van indemniteit verklaarde de betreffende instantie de financiële ondersteuning op zich te zullen nemen, indien de betrokkene in de nieuwe woonplaats (onverhoopt) tot armoede zou vervallen. Soms kon iemand geen akte van indemniteit overleggen. De vestigingsplaats kon dan een ‘akte van renuntiatie’ eisen, waarin de betrokkene verklaarde geen beroep op ondersteuning te zullen doen. In uiterste gevallen gingen vestigingsplaatsen zelfs over tot dwang om nieuwkomers te laten vertrekken. Met de Wet op het Domicilie van Onderstand van 1818 kwam formeel een einde aan de akten van indemniteit, al duurde het in onder meer Jaarsveld, Oudewater en IJsselstein nog enkele decennia voordat de praktijk definitief stopte.

Onderzoek
In een akte van indemniteit vindt u doorgaans ten minste de naam van de persoon, diens plaats van herkomst en de datum waarop de akte van indemniteit is verstrekt. Bij het raadplegen van de indexen zijn er echter wel enkele aandachtspunten. Deze zijn als volgt:

Mate van informatie: De inhoud van de akten verschilt soms sterk. Sommige persoonsvermeldingen, zoals in een register van ingekomen of afgegeven akten, zijn uiterst summier; andere akten bevatten meerdere bijlagen. Eventuele aanvullende informatie zijn bij de indexen in het opmerkingenveld geplaatst;
Ingekomen en afgegeven akten: In de archieven zijn vooral ingekomen akten van indemniteit bewaard gebleven. Minuten van afgegeven akten zijn zeldzamer, maar zijn – waar bewaard gebleven – ook via de indexen op deze website doorzoekbaar.
Spellingsvariaties: Bij het raadplegen van de indexen is het goed om rekening te houden met mogelijke spellingsvarianten van persoonsnamen.

Indexen
Op de website staan de volgende indexen: