Akten van indemniteit - RHC Rijnstreek en Lopikerwaard

Halverwege de negentiende eeuw begon de overheid de woonplaatsen van haar inwoners zorgvuldig te monitoren – een zegen voor genealogen. Onderzoek naar vestigingsplaatsen en verhuisbewegingen van personen vóór de eerste volkstellingen en de invoering van het bevolkingsregister is daarentegen relatief ingewikkeld. Toch bestaan hier wel degelijk interessante bronnen voor, zoals kerkelijke attestaties en lidmatenregisters. Ook onderzoek in de zogeheten akten van indemniteit kan de moeite lonen. Vanaf de 17^e eeuw was groeiende armoede op veel plaatsen aanleiding om de toelating van nieuwe inwoners te beperken. Aan mensen die zich in een nieuwe plaats vestigden, werd vaak gevraagd om een verklaring van het dorpsbestuur, het armbestuur of de diaconie in de plaats van herkomst. In deze akte van indemniteit verklaarde de betreffende instantie de financiële ondersteuning op zich te zullen nemen, indien de betrokkene in de nieuwe woonplaats (onverhoopt) tot armoede zou vervallen. Soms kon iemand geen akte van indemniteit overleggen. De vestigingsplaats kon dan een ‘akte van renuntiatie’ eisen, waarin de betrokkene verklaarde geen beroep op ondersteuning te zullen doen. In uiterste gevallen gingen vestigingsplaatsen zelfs over tot dwang om nieuwkomers te laten vertrekken. Met de Wet op het Domicilie van Onderstand van 1818 kwam formeel een einde aan de akten van indemniteit, al duurde het in onder meer Jaarsveld, Oudewater en IJsselstein nog enkele decennia voordat de praktijk definitief stopte. In de archieven zijn vooral ingekomen akten van indemniteit bewaard gebleven. Minuten van afgegeven akten zijn zeldzamer, maar zijn ook via de indexen op deze website doorzoekbaar.

In een akte van indemniteit vindt u doorgaans:

Naam van de persoon;
Diens plaats van herkomst;
De datum waarop de akte van indemniteit is verstrekt.

Bij raadpleging van de indexen zijn er enkele aandachtspunten. Deze zijn als volgt:

De inhoud van de akten verschilt soms sterk. Sommige persoonsvermeldingen, zoals in een register van ingekomen of afgegeven akten, zijn uiterst summier; andere akten bevatten meerdere bijlagen. Eventuele aanvullende informatie staat in het opmerkingenveld;
Bij het raadplegen van de indexen is het goed om rekening te houden met mogelijke spellingsvarianten van persoonsnamen.

Op de website staan de volgende indexen: