Skip to content

Notariële akten

Introductie
Wie een huis koopt of een nalatenschap wil regelen weet de weg naar de notaris vaak wel te vinden. In het werkgebied van het Regionaal Historisch Centrum Rijnstreek & Lopikerwaard (RHCRL) zijn al eeuwen notarissen actief. De oudste bij deze dienst aanwezige notariële akten dateren van de late zestiende en vroege zeventiende eeuw. Notariële aktes gelden als rechtsgeldig bewijs – een belangrijk hulpmiddel wanneer de tegenpartij onverhoopt in gebreke blijft. Mensen stapten voor allerlei zaken naar de notaris: zo kunnen aktes betrekking hebben op huwelijkse voorwaarden, trouwbeloften, voogdijregelingen, boedelscheidingen en de regeling van een nalatenschap. Eveneens veelvoorkomend zijn aktes met vermogensrechtelijke inhoud. Voorbeelden van deze categorie zijn aktes met betrekking tot de verkoop en koop, ruiling, schenking en huur van onroerend goed (zoals een pand of stuk land).

Onderzoek
De notariële archieven zijn bij uitstek geschikt voor zowel stamboom- als eigendomsonderzoek. Voor genealogen interessant is onder meer de mate van detail die de aktes bieden. Zo is aan de hand van een notariële akte vaak veel te leren over familiebanden tussen meerdere personen. Bronnen als testamenten en boedelscheidingen schetsen een soms bijna intiem beeld van de concrete bezittingen van onze voorouders. Bij het onderzoek in de notariële archieven is het goed om met enkele zaken rekening te houden, namelijk:

  • Hervorming van het notariaat: In 1811 werd in heel Nederland het notariaat ingevoerd. Tot dan hadden niet alle plaatsen over een eigen notaris. In het werkgebied van het RHCRL beschikten Bodegraven, Cabauw, Kamerik, Lopik, Middelburg, Montfoort, Oudewater, Reeuwijk, Woerden en Zevender over een eigen notaris. IJsselstein hield de notaris daarentegen bewust buiten de deur. In de baronie konden mensen voor hun zaken overigens wel bij het plaatselijk gerecht terecht. Meer informatie over de vrijwillige rechtspraak door schout en schepenen is te vinden via deze link. Wanneer een plaats niet over een eigen notaris beschikte, kon het uiteraard zijn dat mensen uitweken naar een andere plaats. Zo konden mensen in een kern als Lopikerkapel na 1811 kiezen tussen de notarissen van Lopik, Montfoort of IJsselstein;
  • Minuten van akten: de indexen hebben betrekking op de minuten van akten – dit zijn de originele akten, die door de notaris, betrokken partijen en getuigen zijn ondertekend. De belanghebbenden ontvingen op hun beurt een afschrift (of: grosse) van deze oorspronkelijke akte;
  • Scans: De notariële archieven van Bodegraven, Cabauw, Lopik, Zevender, Montfoort, Oudewater, Reeuwijk, Kamerik en Woerden zijn gedeeltelijk als scan beschikbaar. Via het uitklapmenu op de pagina bronnen is een overzicht met links naar de scans te vinden.
  • Gebruik indexen: bij raadpleging van de indexen is het goed om rekening te houden met verschillende spellingsvarianten van persoonsnamen. De niet-gescande akten van na 1850 bevatten relatief veel inhoudelijke informatie – een beknopte beschrijving van de inhoud van de akte. De indexen zijn bovendien gekoppeld aan afzonderlijke personen. Een treffer op de index biedt dus niet altijd een overkoepelend overzicht van alle personen die in één akte worden genoemd. Door de aktedatum te noteren en in te voeren bij een nieuwe zoekopdracht is het echter alsnog mogelijk om in beeld te krijgen welke andere personen in de akte zijn vermeld. Ook de folionummering is een aandachtspunt. In de indexen op de akten van vóór 1850 is soms een inconsequente nummering gehanteerd. Het op de index vermelde folionummer heeft doorgaans betrekking op de beginpagina van een akte. Incidenteel wordt echter ook het folionummer genoteerd van de pagina waar de gevonden naam voor het eerst wordt vermeld. Het kan dus zijn dat u één of meerdere pagina’s naar voren of achteren moet bladeren om bij het begin van de akte of de door u gezochte naam te belanden;
  • Website of studiezaal? Hoewel de bij het RHCRL aanwezige notariële archieven de periode tot en met 1945 beslaan, hebben de indexen betrekking op de periode tot 1910. Akten uit de periode 1910-1945 zijn dus niet via de website doorzoekbaar – noch als index, noch als scan. Om kennis te nemen van deze akten kan u uiteraard wel op onze studiezaal terecht. Een behulpzame bron bij onderzoek in niet-digitaal doorzoekbare akten zijn de notariële repertoires. In deze registers noteert de notaris nauwkeurig welke aktes gedurende een bepaald jaar bij hem zijn gepasseerd. Let wel: deze aanvullingen zijn niet compleet. Zo zijn testamenten pas na 100 jaar openbaar: deze akten zijn (nog) niet aan de archiefbewaarplaats overgedragen.

Op deze website staan de volgende indexen: