Kadastrale leggers - RHC Rijnstreek en Lopikerwaard

Voor de oorsprong van het Kadaster moeten we terug naar het begin van de negentiende eeuw. In 1810 werd Nederland ingelijfd als Frans grondgebied. Die annexatie ging gepaard met de invoering van een aanzienlijk aantal nieuwe wetten en stelsels. Eén van de vele nieuwigheden was de introductie van een nationale grondbelasting. Om in beeld te krijgen wie voor deze belasting aangeslagen konden worden, was een grootschalige operatie nodig. Tussen 1811 en 1832 werd Nederland letterlijk in kaart gebracht door landmeters – ook nadat de Fransen al vertrokken waren. Het resultaat mocht er zijn: tot op de vierkante millimeter is (en wordt) bijgehouden wie wat wanneer in bezit heeft gehad.

Voor onderzoekers zijn de kadastrale leggers waarschijnlijk de belangrijkste kadastrale bron. Deze leggers zijn registers van eigenaren in een kadastrale gemeente in de periode van 1832 tot en met 1990. Gemeenten kregen met oog op het innen van de grondbelasting een eigen exemplaar van de leggers. Die gemeenteleggers stuurden ze jaarlijks naar het Kadaster om bijgewerkt te worden. Hoewel de bij deze dienst aanwezige gemeenteleggers meer summier zijn dan de oorspronkelijke exemplaren van het Kadaster, bevatten deze registers toch veel interessante informatie. Elke legger bestaat uit enkele honderden leggerartikelen. In deze artikelen worden de naam, het beroep en de woonplaats van een of meerdere eigenaren vermeld. De kadastrale leggers zijn dus een bron met genealogische waarde. De leggers bevatten echter bovenal belangrijke informatie over de bebouwings- of eigenaarsgeschiedenis van panden of stroken grond. Per artikel is opgeschreven welke percelen de eigenaar zoal in bezit heeft. Ook wordt vermeld waarvoor de percelen worden gebruikt, wat de afmetingen ervan zijn en of er veranderingen hebben plaatsgevonden (zoals verkoop, samenvoeging of splitsing).

Onderzoek in de leggers is een goede ingang voor vervolgonderzoek in notariële bronnen. Zo kan een in de legger genoemde datum van verkoop behulpzaam zijn om een transportakte op het spoor te komen. Goed om in het achterhoofd te houden, is echter wel dat het in de legger genoemde jaartal vaak verschilt van de daadwerkelijke datum van transport. In het algemeen geldt dat een in de leggers genoemde datering doorgaans één jaar later is dan die van de feitelijke eigendomsovergang. Om geïnteresseerden een steun in de rug te geven bij het verrichten van kadastraal onderzoek, hebben we de leggers op naam doorzoekbaar gemaakt. Let wel: aanvullende informatie met betrekking tot de eigendommen van de eigenaren is niet op de index vermeld. Een zoekopdracht op de website helpt dan ook op de eerste plaats om in beeld te krijgen of een specifieke persoon in de leggers wordt genoemd. Op die manier kan de index een opmaat zijn voor aanvullend onderzoek op de studiezaal, waar de fysieke leggers ter inzage beschikbaar zijn.

Op de website staan de volgende indexen: