Beknopte geschiedenis van Snelrewaard

Tussen Woerden, Montfoort en Oudewater lag tot 1 januari 1989 de zelfstandige gemeente Snelrewaard. Het grondgebied kwam ongeveer overeen met dat van de waterschappen Snelrewaard, Zuid-Linschoten en Noord-Linschoten.

De bebouwing bestond uit twee langgerekte linten van boerderijen. Het ene liep vanuit Oudewater aan beide zijden van de Lange Linschoten richting Linschoten. Het andere liep vanuit Oudewater langs de Hollandse IJssel naar Montfoort.

Snelrewaard en Lange Linschoten, zoals het gebied vóór 1811 heette, zijn waarschijnlijk in de twaalfde eeuw ontgonnen. Noord- en Zuid-Linschoten werden vanuit de Lange Linschoten in cultuur gebracht. Dit riviertje was ontstaan uit een oude veenstroom. Snelrewaard werd vanuit de Hollandse IJssel ontgonnen.

Lange tijd vormden Snelrewaard en Lange Linschoten bestuurlijk één geheel met het westelijker gelegen Hekendorp.

Het gebied hoorde bij het graafschap Holland. De graaf had het in leen gegeven aan de burggraaf van Montfoort, die het bij zijn Land van Montfoort voegde. De familie De Merode, die het burggraafschap in de zeventiende eeuw bezat, verkocht rond 1660 haar bezittingen en rechten in de Nederlanden.

De hoge heerlijkheid van Snelrewaard, het bestuur en de rechtspraak in het gebied, werd verkocht aan raadpensionaris Johan de Witt. Om zijn functie in Holland te kunnen uitoefenen, moest hij eigenaar zijn van een heerlijkheid.

In 1723 kwam de hoge heerlijkheid in handen van de familie Strick van Linschoten. Aan het begin van de negentiende eeuw kreeg de Gelderse familie Van Dam de heerlijke rechten van Snelrewaard in bezit. Deze rechten verloren in 1848 hun betekenis.

Hoeveel inwoners Snelrewaard en Lange Linschoten vóór 1800 hadden, is niet precies bekend. In 1632 stonden er 37 huizen; in 1732 waren dat er 48. Vrijwel alle inwoners waren landbouwer of veehouder, of werkten als boerenknecht of dienstmeid op een boerderij.

Het bestuur bestond uit een schout en vijf schepenen, die ook recht spraken. Door de bestuurlijke band met Hekendorp was de schout van Hekendorp vaak tegelijk schout van Snelrewaard. De plaatselijke bestuurders hadden bovendien het halsrecht: zij mochten na een proces een doodvonnis uitspreken.

In 1820 ging Snelrewaard over van de provincie Holland naar Utrecht. Verder veranderde er na de Franse tijd aanvankelijk weinig.

Het aantal inwoners bleef klein. Rond 1835 woonden er ongeveer 380 mensen, in 1900 ongeveer 500 en in 1945 circa 670. In 1988, het laatste jaar van de zelfstandige gemeente, telde Snelrewaard 875 inwoners.

Doordat de gemeente nu in Utrecht lag, werkte zij steeds vaker samen met de Utrechtse buurgemeente Linschoten. De burgemeester en gemeentesecretaris van Linschoten werden ook burgemeester en secretaris van Snelrewaard. Beide gemeenten gebruikten bovendien hetzelfde gemeentehuis in Linschoten.

Elektriciteit en leidingwater kwamen pas na de Tweede Wereldoorlog naar Snelrewaard. Tot die tijd gebruikten de inwoners petroleum voor verlichting en waren zij voor water aangewezen op regen- en slootwater.

Winkels waren er niet. De inwoners deden hun inkopen op marktdagen in Oudewater of Woerden, of kochten hun dagelijkse boodschappen bij bakkers, melkboeren en kruideniers die aan huis kwamen.

Ongeveer twee derde van de bevolking was rooms-katholiek en de rest protestants. Voor de kerkdiensten gingen de inwoners naar Oudewater of Linschoten. Ook voor onderwijs waren zij op deze plaatsen aangewezen: Snelrewaard heeft nooit een eigen school gehad.

De eerste nieuwbouw na de Tweede Wereldoorlog bestond uit acht woningwetwoningen aan de Waardsedijk, gebouwd tussen 1953 en 1957. Daarna werd jarenlang nauwelijks gebouwd.

In 1978 begon de aanleg van een wijkje van ongeveer 45 woningen ten zuiden van de Lange Linschoten, tegen de grens met Oudewater. Het ging om zowel particuliere als sociale woningen aan de Laan van Snelrewaard en de Pastoorsakker.

Deze nieuwbouw was grotendeels voltooid toen halverwege de jaren tachtig duidelijk werd dat Snelrewaard niet zelfstandig zou blijven.

Op 1 januari 1989 werd de gemeente opgeheven. Het grootste deel werd bij Oudewater gevoegd. Een klein deel van de Waardsedijk, met de bijbehorende grond en woningen, ging naar de gemeente Montfoort.