Onlangs zijn de nieuwe inventarissen van de archieven van de Stichting Drinkwaterleiding De Elf Gemeenten (beheersnummer W153) en het bijbehorende College van Toezicht (beheersnummer W162) voltooid en online geplaatst. De archiefstukken geven een gedetailleerd beeld van bijna zestig jaar watergeschiedenis, van de oprichting van de stichting in 1930 tot de bestuurlijke opheffing in 1989.

De stichting had als doel een drinkwaterleidingnet aan te leggen en te exploiteren, zodat de regio, waar het platteland qua voorzieningen achterliep op steden als Woerden en Bodegraven, kon worden voorzien van schoon drinkwater. Een markant symbool uit de beginjaren is de watertoren in De Meije, gebouwd in 1931 en in de volksmond bekend als ‘Pietje Potlood’.

Uit de archiefstukken blijkt dat de stichting in de beginjaren sterk afhankelijk was van externe leveranciers, met name de Bodegraafse Waterdistributiemaatschappij (BOWADI). Deze afhankelijkheid leidde tot meerdere conflicten over tarieven, contracten en zeggenschap. Pas in 1956 wist De Elf Gemeenten een meerderheid van de aandelen in BOWADI te verwerven, waardoor het eindelijk zelfstandig water kon winnen, onder andere via het pompstation ‘De Hooge Boom’ in Kamerik.

Na de Tweede Wereldoorlog maakte de stichting een periode van sterke groei door. Het aantal klanten nam toe, het waterverbruik steeg en het leidingnetwerk werd fors uitgebreid. Tegelijkertijd kampte de organisatie jarenlang met technische problemen zoals waterverlies in het netwerk.

In de jaren zeventig en tachtig brachten de provincies Utrecht en Zuid-Holland plannen in beweging om de drinkwatervoorziening te reorganiseren. De Elf Gemeenten verzette zich daartegen, maar tevergeefs: in 1989 werd de stichting opgesplitst. Het Utrechtse deel ging op in het Waterleidingbedrijf Midden-Nederland, het Zuid-Hollandse deel fuseerde met Waterleidingbedrijf Zuid-Holland Oost.

De nu gepubliceerde archieven bevatten onder meer notulen, contracten, jaarrekeningen, technische documenten, correspondentie en fusiedossiers. Ze bieden een uniek inkijkje in de ontwikkeling van de regionale drinkwatervoorziening én de bestuurlijke discussies die daaraan voorafgingen.

De archieven van de Stichting De Elf Gemeenten en het College van Toezicht zijn na de opheffing van de stichting in 1989 overgedragen aan het toenmalige streekarchivariaat Rijnstreek, de voorloper van het RHC Rijnstreek en Lopikerwaard. Hoewel de archieven afzonderlijk zijn geïnventariseerd, vormen ze een belangrijke aanvulling op elkaar.

Beide archieven verkeren in goede materiële staat en zijn volledig openbaar voor onderzoekers. Voor een compleet beeld van de geschiedenis wordt aangeraden om beide archieven, evenals het archief van BOWADI (beheersnummer B040), in samenhang te raadplegen.